Yapı malzemeleri için dijital ürün pasaportu uygulaması ve mimarlıktaki geleceği

Abstract

Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre, küresel enerji kaynaklı karbondioksit (CO₂) emisyonlarının yaklaşık %37’si inşaat sektöründen kaynaklanmaktadır. IAE, sektörün 2050 yılına kadar karbon nötrlüğe ulaşabilmesi için 2030 yılına kadar “tüm yeni binaların ve mevcut binaların %20’sinin sıfır karbonlu olması” çağrısında bulunmaktadır. Bunun için ise mevcut doğrusal ekonomi modelinden, daha sürdürülebilir ve çevre dostu olan döngüsel ekonomi modeline geçilmesi gerekmektedir. Döngüsel bir model için, malzemelerin ve kaynakların doğru kullanımı ve malzemelerin kullanım sonrasında döngüye dahil ediliyor olması önem arz etmektedir. Malzemelerin yaşam döngüsü boyunca izlenmesini güvenilir bir şekilde doğrulanmasını sağlayan Dijital Ürün Pasaportu sistemi ile malzemelerin döngüye dahil edilmesi hedeflenmektedir. Avrupa Birliğinin 2024 yılı itibariyle uygulamaya aldığı Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Direktifi (ESPR- Eco-design for Sustainable Products Regulation), birçok sektör için gelecekte Dijital Ürün Pasaportu’nun zorunlu olacağına işaret etmektedir. Bu çalışmanın amacı, ESPR direktifini irdelemek, Dijital Ürün Pasaportu’nun yapı malzemeleri sektöründeki kullanım örneklerini araştırmak ve malzeme pasaportunun kullanımının etkilerini ve gelecek perspektifini ortaya koymaktır. Ayrıca bu irdelemeler ışığında, Türkiye’nin bu sistemden nasıl etkilenebileceği sorgulanmıştır. Çalışma sonucunda, Dijital Ürün Pasaportu’nun, yapı malzemeleri sektöründe sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşılmasında önemli bir araç olduğu ve malzeme döngüselliğini artırarak kaynak verimliliğini desteklediği görülmüştür. Türkiye’nin bu dönüşüme uyum sağlayabilmesi için, sektörel altyapıların geliştirilmesi, çevresel veri toplama ve yönetim sistemlerinin kurulması, aynı zamanda uluslararası standartlara uyum sağlayacak yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi kritik öneme sahiptir.

According to the International Energy Agency (IEA), around 37% of global energy-related carbon dioxide (CO₂) emissions come from the construction sector. To achieve carbon neutrality by 2050, the IEA calls for “all new buildings and 20% of existing buildings to be zero-carbon” by 2030. This requires a shift from the current linear economy model to a more sustainable and environmentally friendly circular economy. In a circular model, it is essential that materials are used efficiently and reintegrated into the cycle after use. The Digital Product Passport (DPP) system aims to enable this by providing reliable verification of materials throughout their life cycle. The Eco-design for Sustainable Products Regulation (ESPR), introduced by the European Union in 2024, indicates that DPP will become mandatory across many sectors. This study aims to examine the ESPR directive, explore the use of DPP in the building materials sector, and assess its impacts and future potential. Considering these investigations, the study also considers how Türkiye might be affected by this system. The findings show that DPP is a key tool for achieving sustainability goals in the building materials sector, supporting resource efficiency and material circularity. For Türkiye to adapt to this transformation, it is crucial to develop sectoral infrastructure, establish systems for environmental data collection and management, and implement legal regulations aligned with international standards.